AY’IN KARANLIK YÜZÜNE UZAY ARACI GÖNDERİLDİ

Uzay tarihinin en heyecanlı günlerini yaşıyoruz Çin uzay aracı, 3 Ocak 2019 tarihinde Ay'ın karanlık yüzüne başarı ile iniş yaptı.  Derin bir krater olan Aitken havzasının, Ay'ın oluşumundan kısa bir süre sonra dev bir çarpma etkisiyle oluştuğu ve bu çarpmayla uydunun merkezindeki bazı maddelerin yüzeye çıktığı tahmin ediliyor. Eğer görev umulduğu gibi sonlanırsa Ay'ın oluşumuna dair yeni veriler elde edilebilir.

        Ay'ın kendi etrafında ve Dünya etrafında dönüş süresi aynı olduğu için buradan bakıldığında hep aynı yüzünü görüyoruz. Diğer yüzü gerçekten "karanlık" olduğu için değil, ama hakkında bilgi sahibi olmadığımız için öyle adlandırılıyor.

Ay'ın karanlık yüzüne yerleştirilecek teleskobun, dünya kaynaklı radyo dalgalarından arınmış olacağı için, güneşten ve uzayın derinliklerinden gelecek elektromanyetik dalgalara karşı da duyarlı olması bekleniyor.

Chang'e 4 bu bölgenin elektromanyetik bakımdan ne kadar temiz olduğunu ve bu ihtimalin olabilirliğini de inceleyecek.

Uzmanlar karanlık yüze yerleştirilecek bir teleskobun uzay araştırmaları bakımından yeni olanaklar yaratabileceğini söylüyor. Chang'e 4'un Ay'ın yüzeyi ile ilgili ayrıntılı ölçümlerin yapması ve mineral bileşimi hakkında bilgi toplaması hedefleniyor.

En çarpıcı deneylerden biri olan, pamuk tohumu sorunsuz filizlenmesi Ay'da ilk kez biyolojik bir maddenin büyümesi insanlığın uzay yolculuğu açısından büyük önem taşıyan bir gelişme olarak görülüyordu.

Bitkinin büyümesi Ay'ın yüzeyinin gün ışığı almasına bağlıydı. Ancak Ay'ın 'karanlık yüzü'ne gece çöküp sıcaklığın -170 dereceye düşmesi bitkinin ölmesine neden oldu.

Deneyi planlayan Chongqing Üniversitesi'nden Profesör Xie Gengxin, bu gelişmenin sürpriz olmadığını, Ay'daki gece nedeniyle bitkinin zaten kısa ömürlü olmasının beklendiğini söyledi.

Ay’la ilgili en çarpıcı bilgilerden biride  ilk oluştuğunda Dünya’ya bugünkünden daha yakın olduğu düşünülüyor. Bilgisayar simülasyonları aradaki mesafenin bir zamanlar 22.500 km olduğunu gösteriyor. Bugün bu mesafe 402.336 km. Bu uzaklaşmanın sebebi gelgitler. Gelgitler hem Dünya’nın dönme hızını azaltıyor hem de Ay’ın Dünya’dan uzaklaşmasına sebep oluyor. Apollo görevleri ile Ay’a yerleştirilen cihazlar sayesinde yapılan ölçümler, Ay’ın Dünya’dan yılda ortalama 3,8 cm uzaklaştığını gösteriyor.

İki cisim arasındaki kütle çekim etkisi, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğundan birbirine yakın cisimler arasındaki kütle çekim etkisi daha belirgindir. Bu nedenle Ay gibi görece büyük bir uydu Dünya üzerinde gelgit olarak bildiğimiz değişimlere neden olur. Dünya’nın Ay’a bakan kısımları bu etkiyi daha fazla hissederken daha uzak kısımları daha az hisseder. Ay’ın Dünya üzerindeki kütle çekimi okyanuslarda hayli belirgindir. Bu nedenle Dünya’nın şeklinde bazı değişiklikler ortaya çıkar. Bu etki Dünya’nın Ay’a bakan yönünde elips şeklinde bir esnemeye neden olur ve Dünya’nın kütle dağılımında geçici artışlara yol açan bu şişkinlikler gelgit şişkinlikleri olarak adlandırılır.

Bir gezegenin kendi etrafındaki dönme süresinin, uydusunun yörünge periyodundan uzun olduğu sistemlerde olduğu gibi, Dünya kendi etrafındaki dönüşünü 24 saatte tamamlarken, Ay Dünya etrafındaki yörüngesini yaklaşık 27 günde tamamlar. Bu nedenle gelgit şişkinliğinin kütle merkezi, Ay’ın ve Dünya’nın kütle merkezleri arasındaki hat üzerinde değildir, Dünya’nın hareket yönüne göre Ay’dan daha ileridedir. Bu şişkinlik ile Ay arasındaki kütle çekim etkileşiminden dolayı, Ay Dünya’yı hareket yönünün tersine doğru çekerek yavaşlatır. Bu nedenle Dünya’nın açısal momentumu azalırken Ay’ın açısal momentumu artar ve Ay Dünya’dan uzaklaşır. Dünya’nın açısal momentumunun bir kısmı ise okyanusun karaya çarpmasından dolayı sürtünme nedeniyle ısı olarak kaybedilir.

Dolaysıyla ayla ilgili bilgiler gittikçe artmakta ve diğer gök bilimlerine karşın uzay biliminde büyük bir heyecan yaratmaktadır. 

Oku ! Hayal et! ve Keşfet….

  

Kaynak:

1-      www.bilimgenc.tubitak.gov.tr