YAN KOMŞUMUZ KIZIL GEZEGEN; MARS

Coğrafya dersine her çalıştığımda, sürekli bir soru aklımı kurcalardı. Dünya üzerinde coğrafi keşifler yapılırken biz Osmanlılar ya da Müslümanlar olarak  ne yapıyorduk. Ve nelerle uğraşıyorduk ? Sizler bu soruya cevap aramaya çalışırken ben gönümüzden bir soru daha sormak istiyorum. Dün yaşadığımız dünyada coğrafi keşiflerde geri kalmış bir toplum olarak bizler, bugün kendi yaşadığımız samanyolu galaksisi gezegenlerini ve asteroitlerini yada daha da ileriye giderek bilim insanları tarafından,  sayısının genellikle 300 ila 500 milyar arasında belirtiği galaksileri keşfedip, araştırma ve inceleme yapabilir  miyiz?

Ne entelektüel iyimserlik çerçevesinde  ne de bizim “atalarımız bunları, şunları başardı” edebiyatı yaklaşımı. Aslolan bilimsel  gerçeklerdir ve bu çerçevede bu soruya cevap aramak gerekir. Ben bu yazıda bu soruya bu cevabı sizin vermeniz için, günümüzdeki son uzay çalışmaları hakkında kısaca bilgi vereceğim.

Geçen günlerde uzay meraklıları heyecanlandıran bir gelişme yaşandı. Tarih 26 Kasım 2018 NASA'nın 6 yıllık bir aranın ardından Mars'a gönderdiği keşif aracı InSight, Kızıl Gezegen'e  iniş yaptı. Uzay yolculuğu 6 ay süren InSight'ın planlandığı şekilde hedefine ulaşması tüm dünyada büyük bir heyecan yarattı.. InSight'ın, gezegenin hem yüzeyi hem de yer altı yapısı hakkında detaylı bilgileri Dünya'ya iletecek. Bugüne kadar Mars'la ilgili tüm araştırmalar gezegenin yüzeyiyle sınırlı kalmıştı. NASA'nın daha önce yolladığı Curiosity ile Opportunity, gezegenin yüzeyini görüntüledi ve örnekler topladı. InSight'ın görevi ise Mars üzerinde gezip örnek toplamak olmayacak. Görev süresi boyunca aynı yerde duracak olan uzay aracı, sondaj yoluyla yeraltı yapısını inceleyecek. Mars'taki sismik aktivite, yeraltı ısısı ve gezegenin çekirdeği konusunda veriler toplayacak olan InSight, çekirdeğin yapısı ve büyüklüğü konusunda da bilim insanlarının ilk kez fikir sahibi olmasını sağlayacak.

InSight dışında Mars hakkında bugüne kadar edinilen bilgilere de değinmek gerekir. Mars, güneşten uzak dördüncü gezegeni. Dünya’dan, bir sonraki gezegen. Mars, güneşten 142 milyon mil daha uzaktadır. Gezegen Dünya’nın yaklaşık altıda biri büyüklüktedir. Mars, Kızıl Gezegen olarak bilinir. Kırmızı rengini toprağındaki demirden alır. Mars’ın iki küçük ayı var. Adları: Phobos ve Deimos.

Mars çok soğukluğuyla da bilinir, ortalama sıcaklığı eksi 63 derecedir. Mars kayalık bir gezegen olup, kanyonlar, yanardağlar ve kraterler ile doludur. Kırmızı toz neredeyse Mars’ın tümünü kapsar. Dünyada olduğu gibi, bulutlar ve rüzgar vardır. Atmosferi çok incedir. Bazen rüzgar, kırmızı tozu toz fırtınasına sebep olur. Minik toz fırtınaları olduğu gibi kasırga benzeri fırtınalar da vardır. Büyük olanlar tüm gezegeni örtebilir!

Mars, Dünya’nın yerçekiminin yaklaşık üçte birine sahiptir. Mars’a düşen bir kaya Dünya’ya düşen bir kaya daha yavaş düşecektir. Mars’taki şeyler, Dünya’da tartıldıklarından daha az ağırlığa sahiplerdir. Dünya’da 100 kilo ağırlığında olan bir kişi daha az yerçekimi nedeniyle Mars’ta sadece yaklaşık 37 kilo gelir.

NASA, Mars hakkında daha fazla bilgi edinmek için uydular ve robotlar kullandı. 1965’te Mariner 4, Mars’a yollanan ilk uzay aracıydı. 1976’da Viking 1 ve Viking 2 Mars’taki ilk NASA uzay araçlarıydı. Fotoğraf çektiler ve gezegenin yüzeyini araştırdılar. O zamandan beri, daha fazla uzay aracı Mars’a gönderildi.

Ocak 2004’te NASA’nın Spirit ve Opportunity robotları Mars’a indi. Yerin altında olsa da  Mars’ta su bulunduğunu kanıtladılar. Mars’taki uzay araçları, Mars’ta volkanlar, kanyonlar, kraterler, sıcaklık ve mineral çeşitlerini ölçmek için bilimsel araçlar kullanıyor. Ayrıca fotoğraf çekiyor ve su arıyorlar. Şuan Mars’ta hareket eden iki robot, Mars’ın yüzeyini araştırıyorlar. Onların isimleri Opportunity ve Curiosity. Robotlar resim çekme ve gezegenin toprağını ve kayaları yakından bakmak için dolaşıyorlar. Keşif aracı Curiosity (Merak), 6 Ağustos 2012 tarihinde Mars’ın Gale kraterinde Aeolis Palus bölgesine iniş yaptı. Mars’a InSight’tan önce gönderilen en gelişmiş keşif robotudur. Halen görevini yerine getirmektedir.

Bu bilgilerden sonra yeni bir soru soralım, Türkiye’nin şuan bir uzay araştırma ajansı ve uzay çalışmaları var mı ? Bu soruya Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank , “100 Günlük İcraat Programı” ile de belirtildiği üzere ajansın bu yıl içerisinde kurulacağının ve teşkilatlanma çalışmalarının en kısa sürede tamamlanacağını söyleyerek. Hem üzücü hem de sevindirici haberi vermiş oldu.  ABD, Rusya, Çin, Japon ve Hindistan Uzay araştırma ajanslarının gelmiş olduğu noktaya baktığımızda gerçekten acılası bir noktadayız. Ama geçte olsa uzay araştırma ajansının  kurulacak olması biz gençlerin hayal kurmasını sağlayacaktır.

Olaylara politik yaklaşmayarak, bilimsel gerçekler perspektifinde gerçeği gör ve uykundan uyan.

Oku ! Hayal et! ve Keşfet….